Μαθήματα Ελληνικής @%$!#γραμματικής

Μου την έχει δώσει απίστευτα η παντελής ασχετοσύνη που έχουν αρκετοί συμπατριώτες μας περί Ελληνικής γραμματικής, γι’ αυτό σήμερα θα προσπαθήσω να εξηγήσω, όσο πιο απλά γίνεται, με τις λιγοστές γνώσεις φιλολογίας που κατέχω, δύο απλούστατα πραγματάκια μπας και κάνα ντουβάρι ξεστραβωθεί και δεν επαναλαμβάνει τα ίδια και τα ίδια και τα ίδια σπαστικά λάθη.

Μάθημα πρώτο: πώς σχηματίζουμε προστακτικές σωστά στα Νέα Ελληνικά

Τρανό παράδειγμα λάθους το πολύ διαδεδομένο «επέλεξε όλο το κείμενο και πάτα Αντιγραφή«, ή «ανέλυσέ μου τι θες να πεις γιατί δε σε καταλαβαίνω«, ή «επέβαλλε την τάξη σε παρακαλώ, γίνεται χαμός εδώ«. Λάθος και τα τρία. Η σωστή προστακτική των ρημάτων στις προτάσεις αυτές είναι «επίλεξε«, «ανάλυσε«, και «επίβαλλε» αντιστοίχως. Και ιδού το γιατί:

Ας πάρουμε το ρήμα αναλύω σαν παράδειγμα. Στο πρώτο ενικό πρόσωπο ενεστώτα χρόνου, στην οριστική κλίση λέμε «εγώ αναλύω». Το αναλύω είναι σύνθετο ρήμα, επειδή προκύπτει από το ρήμα λύω, με την προσθήκη της προθέσεως ανα- στην αρχή. Άρα ανα + λύω = αναλύω. Όταν χρησιμοποιούμε ένα σύνθετο ρήμα, πάντα μα πάντα κλίνουμε το ρήμα μόνο του – την όποια πρόθεση έχει την προσθέτουμε τελευταία, αφού έχουμε φέρει το ρήμα στη μορφή που θέλουμε.

Έτσι, έστω ότι θέλω να πω σε κάποιον στην προστακτική κλίση να αναλύσει κάποια αποτελέσματα. Το ρήμα είναι το αναλύω, που έχει ως βασικό του το λύω. Η προστακτική αορίστου του λύω είναι λύσε. Άρα, αν στο λύσε, που είναι η σωστή μορφή, προσθέσω την πρόθεση ανά, έχω ανά + λύσε = ανάλυσε και όχι ανέλυσε όπως λάθος λένε πολλοί. Αν ήθελα να πω σε αυτόν τον κάποιον να αναλύει συνέχεια και όχι μία φορά μόνο, τότε θα χρησιμοποιούσα την προστακτική ενεστώτα – και πάλι, η διαδικασία είναι η ίδια: λύω -> λύε, βάζουμε και την πρόθεση, οπότε έχουμε ανά + λύε = ανάλυε. Απλό, ναι; Αντίστοιχα μπορώ να φτιάξω και άλλες προστακτικές: επίβαλλε (επί+βάλλω), παρέμβαλλε (παρά + εν + βάλλω, και όχι παρενέβαλλε όπως λάθος λένε κάποιοι), κ.ο.κ.

Γιατί όμως αρκετοί βάζουν αυτό το σκόρπιο «ε» μέσα στην προστακτική την ώρα που δεν έχει καμιά δουλειά εκεί; Ο λόγος είναι πως δεν έμαθαν ποτέ σωστά Αρχαία Ελληνικά:) Το έψιλον αυτό το λέμε προσαύξηση, και το βάζουμε στην αρχή του ρήματος όταν το ρήμα ξεκινάει με σύμφωνο και το κλίνουμε στην οριστική αορίστου (και στον υπερσυντέλικο, αλλά δε μας νοιάζει γιατί δεν υπάρχει προστακτική υπερσυντελίκου έτσι κι αλλιώς:)). Παράδειγμα: το ρήμα λύω στον αόριστο κάνει έ-λυσα. Το έψιλον αυτό ΔΕΝ ΜΠΑΙΝΕΙ ΣΤΙΣ ΑΛΛΕΣ ΚΛΙΣΕΙΣ ΕΚΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗΣ. Άρα η προστακτική π.χ αορίστου δεν θα πάρει αναδιπλασιασμό μεταξύ του ρήματος και της προθέσεως. Το «ανέλυσε» λοιπόν δεν είναι προστακτική αορίστου β’ ενικού, αλλά οριστική αορίστου στο τρίτο ενικό πρόσωπο («αυτός ανέλυσε»)! Αντίστοιχα, προσαύξηση παίρνουν στην οριστική αορίστου και στον υπερσυντέλικο και τα ρήματα που αρχίζουν από φωνήεν, μόνο που εκεί δε βάζουμε έψιλον, απλώς κάνουμε το πρώτο φωνήεν μακρό (ή για να το πω απλούστερα, αλλάζουμε το πρώτο φωνήεν με ένα άλλο, βάσει συγκεκριμένων κανόνων). Γι’ αυτό ο αόριστος του ερευνώ δεν είναι ε-ερεύνησα (rofl) αλλά ηρεύνησα (αυτός διηρεύνησε), και η προστακτική είναι «εσύ διερεύνησε το τάδε φαινόμενο». Μπορεί τη σήμερον εποχή να μη ακούγεται συχνά πια το «αυτός διηρεύνησε», αλλά τα Νέα Ελληνικά στηρίζονται εξ’ ολοκλήρου στα Αρχαία, και όποιος ξέρει καλά Αρχαία μπορεί να μιλήσει άριστα τα Νέα Ελληνικά.:)

Για να συνοψίσω: αν θέλετε να βγάλετε προστακτική για ένα ρήμα και δεν είστε σίγουροι πώς είναι το σωστό, απλώς πάρτε το βασικό ρήμα, βγάλτε την πρόθεση από μπροστά, κάντε την προστακτική του βασικού ρήματος και σε αυτό που θα προκύψει βάλτε ξανά την πρόθεση στην αρχή χωρίς ε και ου και ο. Τέλος, δεν έχετε πλέον δικαιολογία να το κάνετε λάθος!

Μάθημα δεύτερο: είναι «πληροί τις προϋποθέσεις», και όχι «πληρεί» – γιατί;

Έχω διαβάσει άπειρες φορές τη λέξη πληροί γραμμένη λάθος. Το ρήμα είναι το πληρώ (θα πούμε σε λίγο γι’ αυτό) και σημαίνει «εκπληρώνω», «καλύπτω», «διαθέτω» (κυριολεκτικά «γεμίζω» αλλά duh τώρα). Άρα πληρώ τις προϋποθέσεις σημαίνει πως έχω κάθε απαιτούμενη προϋπόθεση. Τώρα, τι γίνεται εδώ και γιατί το πληρώ αντί να κλιθεί παρακάτω ως «πληρείς, πληρεί» κ.λπ., κάνει «πληροίς, πληροί» και δε συμμαζεύεται; Ο λόγος είναι πως το συγκεκριμένο ρήμα είναι συνηρημένο

… και μάλιστα συνηρημένο εις -όω! Τι εννοώ: το ρήμα πραγματικά δεν είναι πληρώ, αλλά πληρόω. Και κανονικά θα κλινόταν όπως φαντάζεστε: πληρόω, πληρόεις, πληρόει κ.ο.κ. Έλα μου όμως που αυτό είναι εντελώς άκομψο και πρέπει να στραβώσεις τη γλώσσα σου για να το πεις. Οπότε τι κάνουμε: συνδέουμε (συναιρούμε όπως λέγεται) τους δύο τελευταίους φθόγγους του ρήματος (το ο και το ω, για όποιον δεν κατάλαβε). Το αποτέλεσμα από τη συναίρεση του ο + ω είναι το ίδιο το ω, οπότε έχουμε ο + ω = ω, ο + εις = οις, ο + ει = οι και περίπου έτσι και στον πληθυντικό. Έτσι το πληρόω γίνεται πληρώ, το πληρόεις πληροίς και πάει λέγοντας.

Γι’ αυτό λεβέντες μου η έκφραση «πληροί τις προϋποθέσεις» γράφεται με όμικρον γιώτα και όχι με έψιλον γιώτα!

Α, και μιας που λέμε περί γραμματικής, τα ΚΕΦΑΛΑΙΑ τα ξέρετε όλοι, έτσι; Το αντίθετο, τα «μικρά» όπως τα λέτε οι πολλοί έχουν όνομα: τα λέμε πεζά. ΚΕΦΑΛΑΙΑ και πεζά, αντιληπτόν;:)

Ελπίζω να έμαθα δυο πράγματα κάποιους εκεί έξω!

Advertisements

25 Responses to “Μαθήματα Ελληνικής @%$!#γραμματικής”


  1. 1 JustAnotherGoneOff 20 Σεπτεμβρίου 2007 στο 7:59 μμ

    Α μπράβο, μαθαίνεις και μένα που ανησυχώ και αγχώνομαι για τα δικά μου λάθη.

    Παρεμπιπτόντως, εύγε για το μπλογκ.

  2. 2 Flareman 20 Σεπτεμβρίου 2007 στο 10:55 μμ

    Ευχαριστώ:) Βασικά τα κάνουν αυτά τα βασικά λάθη τόσο πολλοί που δεν άντεχα άλλο, ήθελα να το γράψω να τελειώνει!

  3. 3 DrGolis 21 Σεπτεμβρίου 2007 στο 12:41 πμ

    Αφού δεν βγήκε ακόμα κανένας Νεοφραπεδοελληναράς να σου πει «Σιγά ρε μάγκα ντόκτορα, θα μας μάθεις και πως να μιλάμε τώρα» πάλι καλά 😉

    Χρειαζόταν πάντως η νύξη αυτή γιατί η κατάσταση έχει ξεφύγει. Και ο απλός κόσμος πάει στο καλό. Αλλά οι ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ?? Οι περισσότεροι άθλιοι, ενώ θα έπρεπε να είναι τέλειοι, γιατί επηρρεάζουν με την προβολή τους από μικρά παιδιά -που θα μάθουν να μιλάνε λάθος- ως και μεγάλους…

    Μοιραζόμαστε πάντως την ίδια αγάπη για τα σωστά ελληνικά…

  4. 4 Flareman 21 Σεπτεμβρίου 2007 στο 10:12 μμ

    Ε πρέπει να μάθουν να μιλάνε σωστά κάποια στιγμή… δεν πρέπει;:)

  5. 7 stefy 26 Σεπτεμβρίου 2007 στο 11:17 πμ

    Δεν έρχεσαι για κανά ιδιαίτερο;; Κάνω πάρα πολλά λάθη συνέχεια και ορθογραφικά, ευτυχώς οι φίλες μου είναι της θεωρητικής και με διορθώνουν.

    Καλό, πολύ καλό και χρήσιμο!!
    :))

  6. 8 Flareman 26 Σεπτεμβρίου 2007 στο 7:53 μμ

    Ιδιαίτερα μόνο κατόπιν ραντεβού, δώρο τα Βάλιουμ από το κατάστημα:))

  7. 9 ntertis 25 Απριλίου 2008 στο 3:54 μμ

    θα ηθελα να μαθο γραματικη. δεν ιπαρχι καπιο βιβλιο τουλαχιστον
    να μαθο τα βασικα ευχαριστο ntertis2@yahoo.gr νιοθο ξευτιλα

  8. 10 Flareman 25 Απριλίου 2008 στο 4:03 μμ

    @ντέρτη: Κάνεις πλάκα υποθέτω, ναι; Γραμματική διδάσκεται στο σχολείο, σε όλες τις τάξεις από την Α’ Δημοτικού μέχρι την Γ’ Λυκείου, ο οδηγός γραμματικής του Τριανταφυλλίδη νομίζω διανέμεται στους μαθητές ακόμη δωρεάν, και για πιο αποτελεσματική εκμάθηση υπάρχει και η διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών, σε όλο το Γυμνάσιο μέχρι και την Β’ Λυκείου.

    Μπορείς να προμηθευτείς τα βιβλία του ΟΑΕΔ σε χαμηλή τιμή από τα περισσότερα βιβλιοπωλεία αν για κάποιον λόγο δεν τα βρίσκεις.

  9. 11 Αναστασία 8 Απριλίου 2009 στο 10:39 πμ

    Καλημέρα,

    όλα αυτά που γράφεις είναι μια χαρά. Συμφωνώ και προσωπικά χαίρομαι που υπάρχει κόσμος που ενδιαφέρεται για αυτά τα ζητήματα.
    Αλλά…
    στην πρώτη πρόταση του post σου έχεις κάνει ένα συντακτικό λάθος: σου λείπει ένα «που»

    «Μου την έχει δώσει απίστευτα η παντελής ασχετοσύνη ΠΟΥ έχουν αρκετοί συμπατριώτες μας περί Ελληνικής γραμματικής»

    καλή συνέχεια!

  10. 12 Flareman 8 Απριλίου 2009 στο 3:44 μμ

    @Αναστασία: Διορθώθηκε άμεσα:) Ευχαριστώ για τα καλά λόγια – καλώς σε δέχτηκα!:D

  11. 13 λειψιππος 15 Απριλίου 2009 στο 9:04 πμ

    Ευγε, πολυ σωστος ειδικα δε για το ρημα πληροώ.
    Μια παρατηρηση με ολη την καλη διαθεση, καταλαβαινω οτι τα ακρωνυμια ειναι δυσκολα και μπερδευουν αρκετους, αλλα τα βιβλια δεν τα εκδιδει ο Οργανισμος αποσχολησης Εργατικου Δυναμικου (ΟΑΕΔ), αλλά ο Οργανισμος Εκδοσεων Σχολικων Βιβλίων (ΟΕΣΒ). (το επιλεκτικά ατονικο συστημα ειναι δική μου επινόηση απορροια της χρήσης υπολογιστή σε 2 γλωσσες!)

  12. 14 Vryonis 20 Μαΐου 2009 στο 8:41 μμ

    Ωστόσο, επίβαλε και παρέμβαλε με ένα λου…

  13. 15 Αδέσποτος 3 Σεπτεμβρίου 2009 στο 10:18 πμ

    Σε ευχαριστώ για τις πληροφορίες που δίνεις εδώ. Μου αρέσει πολύ το γεγονός οτι αναλύεις το λόγω και έτσι μπορώ να ξέρω το γιατί και να θυμάμαι το πώς…
    Θα μπορούσες φυσικά αν ήθελες να είσαι λιγότερο ειρωνικός προς εμάς τους κοινούς θνητούς-χρήστες της γραμματικής που δεν σπουδάσαμε όπως πολύ σωστά τόνισες. Αυτό τηρώ προσωπικά προς τους κοινούς θνητούς-χρήστες της πληροφορικής.

    Με εκτίμηση,
    Αδέσποτος

    Υ.Γ.: Ελπίζω να μην έχω κάνει κανένα τραγικό λάθος στο παραπάνω κείμενο 😉

  14. 16 Flareman 3 Σεπτεμβρίου 2009 στο 3:18 μμ

    @Αδ: Χαρά μου που βοήθησα, με μία επισήμανση όμως: η Πληροφορική είναι εξειδικευμένη επιστήμη, στο χώρο της οποίας άλλοι είναι νέοι, άλλοι κάπως προχωρημένοι, άλλοι εξπέρ. Το θέμα γλώσσα και γραμματική – συντακτικό είναι εντελώς διαφορετικό – είναι η γλώσσα μας, το μέσον επικοινωνίας μας, που υποτίθεται πώς όλοι μαθαίνουμε άπταιστα από τα γεννοφάσκια μας και κατά τη διάρκεια της υποχρεωτικής εννεατάξιας Δευτεροβάθμιας εκπαιδεύσεώς μας. Δεν είπαμε να μιλήσουμε απνευστί σε άριστη Αρχαία Ελληνική, σωστά Ελληνικά είπαμε να μεταχειριζόμαστε:)

    Και το «λόγω» το έβαλες επίτηδες, παραδέξου το:D

  15. 17 μαρια.εσκιογλου 8 Νοεμβρίου 2009 στο 10:44 πμ

    πως ειναι το αφηνω,μετακινουμαι,χρησιμοποιω στο β πληθυντικο προσωπο προστακτικης αοριστου
    πηρα πτιχιο στα γερμανικα

  16. 18 Flareman 8 Νοεμβρίου 2009 στο 11:57 πμ

    @Μ/Ε: Αφήστε, μετακινήστε, χρησιμοποιείστε. Η προστακτική αορίστου έχει σε σχέση με την προστακτική ενεστώτος τη διαφορά ότι η μία αναφέρεται σε συνεχόμενη εκτέλεση (διαρκή), ενώ η άλλη σε εφ’ άπαξ εκτέλεση.

  17. 19 Μιχάλης 25 Ιουνίου 2010 στο 1:29 μμ

    Μπράβο για την επισήμανση. Σε παρακαλώ πες μας για το ρήμα στοχεύω. Στέκει; Το σωστό δεν είναι σκοπεύω; (Σκοπεύω έναν στόχο και όχι στοχεύω έναν σκοπό). Ο Μπαμπινιώτης δέχεται το «στοχεύω» στο λεξικό του, ως συνώνυμο του «σκοπεύω» αλλά έχω ακούσει ότι είναι λάθος. Εντούτοις, δεν έχω βρει κάτι γραμμένο που να το στηρίζει.
    Ευχαριστώ.

  18. 20 Flareman 25 Ιουνίου 2010 στο 11:37 μμ

    @Μιχ: Χωρίς να είμαι φιλόλογος (ευτυχώς!:D), στοχεύω έναν σκοπό μου ακούγεται λίγο πιο παράξενο από το σκοπεύω έναν στόχο. Πάντως το σκοπεύω και το στοχεύω δε μπορώ στο μυαλό μου να τα ταυτίσω σαν έννοιες.

  19. 21 Μαθήτρια 13 Νοεμβρίου 2011 στο 10:48 πμ

    Ευχαριστώ πολυ για το άρθρο.
    Με βοήθησε για μια εργασία στο σχολείο:)

  20. 22 Στάθης 18 Σεπτεμβρίου 2012 στο 5:08 πμ

    Συγχαρητήρια για το άρθρο σου! Παρουσιάζει εύστοχα ένα μείζονος σημασίας καθημερινό πρόβλημα! Αφορμώμενος, όμως, από τα παραδείγματα που ανέφερες σχετικά με την σωστή χρήση της προστακτικής, θα σου πρότεινα να συντάξεις ένα ακόμα άρθρο σχετικά με την σωστή ορθογραφία του ρήματος βάλλω!
    Προστακτική ενεστώτα: βάλλε
    Προστακτική αορίστου: βάλε (επειδή το ρήμα αυτό χρησιμοποιεί αόριστο β’ αντί του συνήθους αορίστου)

    Ακόμα, καλό θα ήταν να επισημανθεί η διαφορά στην προστακτική του ρήματος αγγέλω (αυτό μου έρχεται στο μυαλό προς το παρόν)
    Προστακτική ενεστώτα: άγγελλε
    Προστακτική αορίστου: άγγειλε

    Επιπροσθέτως, θα ήταν χρήσιμη μία ακόμη παρατήρηση σχετικά με την χρήση του παρακειμένου. Όλοι έχουμε ακούσει το εξης: »έχω απηυδήσει».
    Το σωστό λοιπόν είναι το »έχω απαυδήσει» για τον ίδιο λόγο για τον οποίο δεν λέμε «έχω εγράψει», «έχω επεβάλει» κλπ.

    Ελπίζω να έχω δώσει αρκετό υλικό για περισυλλογή. Είναι ευχάριστο που την σήμερον, μια εποχή καθολικής κρίσης (συνεπώς και γλωσσικής), υπάρχει μία απαντοχή!

  21. 23 Sof 29 Οκτωβρίου 2012 στο 2:15 μμ

    Πού να είχες και πολλές γνώσεις γραμματικής!
    Συγχαρητήρια για τις παρατηρήσεις.
    Έχω μία ερώτηση: το ρήμα ερευνώ είναι συνηρημένο εις -αω ή -εω;

    ευχαριστώ

  22. 24 Flareman 29 Οκτωβρίου 2012 στο 3:05 μμ

    @Sof: Ευχαριστώ για τα καλά λόγια:) Συνηρημένο εις -άω είναι, ερευνάω/ερευνώ.

  23. 25 galatia paradisi 6 Μαρτίου 2015 στο 10:11 πμ

    Μπραβο σου!Κανω μια ερευνα για τα αρχαια ελληνικα και την δισλεξια.Θα ειναι πολιτιμη η συμετοχη σου .Αν θελεις εποικινονησε μαζι μου.Συγγνωμη για την ορθογραφια μου .Γι αυτο σε χρειαζομαστε.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Κατηγορίες

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΣΧΟΛΙΑ

djteo στο Ivan – Czar Bomba (η ισχυρότερ…
Νίκος στο Ivan – Czar Bomba (η ισχυρότερ…
Δήμητρα στο Ivan – Czar Bomba (η ισχυρότερ…
Στεφανια κοτριδου στο Πλαίσιο (παράπονα)
Ελένη στο Ivan – Czar Bomba (η ισχυρότερ…

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

Σεπτεμβρίου 2007
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Αυγ.   Οκτ. »
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930

ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ ΣΕΖΟΝ…

del.icio.us

Twitter

ASK2USE

ΔΙΑΦΟΡΑ

Μας διαβάζουν τακτικά:

Counter free

Αρέσει σε %d bloggers: